Gdanskie Wolne Miasto po raz drugi (1920-1939)

Freie Stadt Danzig nazwano Gdańsk po Kongresie Wersalskim kończącym I Wojnę Światową. Powołała je Konferencja Ambasadorów przy Lidze Narodów 27.10.1920 roku, a ogłoszono to 15.11.1920 r. Wolne Miasto miało autonomię terytorialno-administracyjną, gwarantowaną właśnie przez LN (protoplaste ONZ). Leżało jednak w polskim obszarze celnym i było morskim oknem na świat II RP.

Z kolei Rzesza Niemiecka finansowo wspierała niemieckie przedsiębiorstwa i aparat urzędniczy, gdy bezskuteczne okazały się protesty większościowej ludności niemieckiej, zamieszkującej WMG. 

Wolne Miasto Gdańsk miało w swoich granicach miasto w granicach sprzed wojny, plus powiat miejski Sopot oraz powiaty Niziny Gdańskie, Wyżyny Gdańskie i Żuławy Gdańskie, zajmując obszar 1893 km kw.(nie licząc wód portowych). Przebieg granicy oddaje mniej więcej przebieg dzisiejszej Obwodnicy Trójmiasta i linii kolejowej Gdynia - Kościerzyna, granicznymi miejscowosciami były m.in. Gdynia-Kolibki, Łapino, Trzepowo, Graniczna Wieś. Potem granica przebiegała prawostronną Wisłą do Białej Góry i lewostronnym Nogatem do Przebrna - patrz mapka. 

W ponad czterystośmietysięcznej ludności WMG (dane z 1934 r.) Polacy stanowili do 11 proc. (najwięcej w zachodnim regionie powiatu Wyżyny Gdańskie - gmina Trąbki Wielkie) i w Sopocie; najmniej w powiecie Żuławy Gdańskie). Mimo bycia w mniejszości Polacy nie byli bierni. 26 listopada 1921 r. powołano szkolnictwo polskie - Macierz Szkolna w Gdańsku, a w 1933 r. powstał Związek Polaków w Wolnym Mieście Gdańsku. Działały liczne stowarzyszenia, również paramilitarne, jak Związek Strzelecki.Drugie Wolne Miasto Gdańsk miało swój parlament (Volkstag) z kadencyjnymi prezydentami (12.), czyli władze ustawodawczą i Senat z prezydentami - 4. (władza wykonawcza). Do tego porządku pilnowali wysocy komisarze LN na Gdańsk - do 1 września 1939 r. przewinęło się ich 10 (zobacz info o tablicy Seana Lestera w dawnym budynku Wysokiego Komisarza LN). 23 sierpnia 1939 r. władze objął Staatsoberhaupt (głowa państwa) - słynący z brutalizmu Albert Forster, członek NSDAP. 1 września WMG włączono do III Rzeszy Niemieckiej, jako stolicę prowincji Gdańsk-Prusy Zachodnie. 

20-letnie Wolne Miasto Gdańsk miało konstytucję i hymn "Für Danzig" (przeczytaj slowa i posluchaj na http://www.rzygacz.webd.pl/index.php?id=48,248,0,0,1,0). Płaciło się guldenami i fenigami gdańskimi (70-procentowa wartość ówczesnej Reichsmarki), a językiem urzędowym był niemiecki, chociaż co ciekawe urzędowe pisma do Polaków musiały być również po polsku. 

Co ciekawe, po II Wojnie Światowej nie anulowano uchwały Kongresu Wersalskiego o powołaniu Wolnego Miasta Gdańska. Zdecydowano jedynie o włączeniu terenu Gdańska do Polski...

Flaga WMG 1920-1939. zródlo. Wikimedia Commons/autor Mnmazur