Gdańsk Wolnym Miastem po raz pierwszy

Ville libre de Dantzig (z francuskiego Wolne Miasto Gdańsk) nazywał się Gdańsk od 9 czerwca 1807 roku, gdy zwycięski cesarz Napoleon Bonaparte podpisywał traktat pokojowy z pokonanym pruskim królem w Tylży. Ogłoszenie tego faktu nastąpiło 21 lipca 1807 roku w Ratuszu Głównego Miasta. Jednak już 1 czerwca tego roku Napoleon przyjmował wraz z księciem Gdańska, gen. Franciszkiem Lefebvre defiladę wojsk na Długim Targu.

Na obszarze 2120 km kw Wolnego Miasta Gdańska - patrz mapka - mieszkało blisko 80 tys. ludzi. W samym mieście żyło 37 131 osób plus garnizon wojsk napoleońskich z rodzinami w liczbie od 10 tys. do 16 tys. przed wybuchem wojno francusko-rosyjskiej.

Wolni Gdańszczanie nie wspominali jednak rządów generała Rappa, mianowanego przez Napoleona gubernatorem WMG zbyt mile. Wysokie kontrybucje oraz wprowadzone podatki i opłaty "okolicznościowe" skutecznie zniechęcały mieszkańców do nowych władz, np. Gdańszczanie musieli kupić za 80 tys. talarów portret cesarza, który zawisł w Ratuszu. Nic dziwnego, że w Gdańsku nie stanął żaden Łuk Triumfalny, jak w innych miejscach chwały cesarza. Nie zadzwoniły dzwony, ani nie było świątecznych iluminacji.

Na szczęście nie zrewolucjonizowano quasidemokratycznych Władza Gdańska. Pozostawiono Senat - czyli 4. burmistrzów z czterech okręgów Gdańska i 8. senatorów (potem 18). To Senat obsadzał urzędników miejskich oraz zajmował się administrowaniem miasta. Drugi Ordynek, czyli 12-osobowa Ława sprawowała sądownictwo. Trzeci Ordynek, wraz pozostałymi dwoma brał udział w procesie prawodawczym i zarządzaniu miastem. Rozbudawanemu samorządowi miejskiemu udało się skutecznie zbojkotować wprowadzenie słynnego Kodeksu Napoleona. Nowa Konstytucja dla WMG nigdy nie weszła w życie. Pobyt Francuzów w Gdańsku to okres fortyfikowania miasta i czynienie z niego twierdzy morskiej - patrz mapka. Zmodyfikowano bastiony na Biskupiej Górce i Grodzisku (punkty od 13 do 20), ufortyfikowano prawy brzeg Wisły-Leniwki (punkty od 25 do 33), u ujścia Łachy zbudowano Fort Napoleona (punkt 37) oraz zmilitaryzowano Nowy Port i Westerplatte (punkty 41, 42 i 43).
Otwarcie portu morskiego pozwoliło na zwiększenie handlu, a co za tym idzie zysków gdańskich kupców. Dobre czasy nie trwały jednak długo. Już w grudniu 1812 roku z Kampanii Moskiewskiej zacząły wracać frontowe jednostki, zasilając miejskie szpitale i lazarety. Wybuchła epidemia tyfusu, która pochłonęła ostatecznie 10 tys. istnień. W Gdańsku ogłoszono stan oblężenia. W styczniu 1813 roku twierdzę okrążyły wojska rosyjskie. Wielu Gdańszczan zdecydowało się na ucieczkę z miasta. 2 stycznia 1814 roku francuski garnizon ogłosił kapitualcję, gdy dymiły się jeszcze zgliszcza Wyspy Spichrzów, Wyspy Smolarna, Starego Przedmieścia i Starego Miasta.

Wolne Miasto Gdańsk formalnie przestało istnieć 9 czerwca 1815 roku, gdy podpisano ustalenia Kongresu Wiedeńskiego, a miasto ponownie wróciło w granice Królestwa Pruskiego.

Mapki - Źródło. własne/reprod. "Historia Gdańska", t. III.