Życie w Wolnym Mieście – komunikacja

Mieszkańcy Wolnego Miasta Gdańska podobnie jak obecnie nie byli skazani na przemieszczanie się po mieście własnymi automobilami lub wozami konnymi. Wolne Miasto Gdańsk oplecione było gęstą siecią linii tramwajowych. Z Gdańska wyjeżdżały również autobusy do ościennych miejscowości (m.in. Gdyni, Malborka, Nowego Dworu Gd., Sztutowa). Kursowała również kolej. Z Warszawy przez Gdynię latały samoloty LOT-u.

Pierwszy tramwaj (konny) wyjechał na gdańskie torowiska 23 czerwca 1873 roku, na trasę Heumarkt (Targ Sienny) przez Wrzeszcz do Oliwy. Kursował tylko rok. Następnie powstały linie  Heumarkt – Orunia (1878), Kohlenmarkt (Targ Węglowy) - Langgasse (ul. Długa) - Langgarten (ul. Długie Ogrody) - Dolne Miasto (1883), Heumarkt – Siedlce (1886) i z dworca kolejowego Danzig Petershagen (ul. Toruńska) - Główne Miasto - Fischmarkt (Targ Rybny) (1886). Do dziś na uroczystościach Zakładu Komunikacji Miejskiej pojawia się zabytkowy tramwaj konny z tamtych lat. Sieć tramwajową zelektryfikowano w latach 1895-1896. W 1900 roku powstały jeszcze 2 linie tramwajowe z Wrzeszcza do Brzeźna (tramwaj zajeżdżał pod samo molo w kąpielisku) i z Brzeźna przez Nowy Port do Stoczni wówczas Schichaua, a po przedłużeniu przez Targ Kaszubski (dziś C.H. Madison), ul. Korzenną i Szeroką pod Wielkiego Żurawia. Podczas I wojny światowej kursowanie tramwajów zawieszono. Wróciły w Wolnym Mieście Gdańsku już z numerami linii zamiast tablic z przystankami końcowymi. Kursowały do 24 marca 1945 roku. Po odbudowie zniszczeń wojennych tramwaje nie wróciły już na Trakt Królewski. Powstały jednak linie łączące centrum Gdańska z obrzeżami – deptakiem nadmorskim w Jelitkowie i osiedlami na Chełmie, Ujeścisku oraz Orunii Górnej.

Historyczne linie Wolnego Miasta Gdańska:
1. Gdańsk – Wrzeszcz
2. Gdańsk – Oliwa (przez Wrzeszcz)
3. Gdańsk – Dolne Miasto (przez ul. Długą)
4. Gdańsk – Przeróbka (przez ul. Długą)
5. Gdańsk-Dolne Miasto – Wrzeszcz-hala sportowa, kościół św. Stanisława i Bratniak (przez Długą)
6. Gdańsk – Orunia (linia wzdłuż Katowni)
7. Gdańsk – Siedlce-Emaus (przez Nowe Ogrody)
8. Gdańsk – Nowy Port (przez Targ Drzewny, Korzenną, Plac Hanzy)
9. Gdańsk – Brzeźno – Nowy Port (przez Wrzeszcz)
10. Oliwa – Jelitkowo