Kolej w Wolnym Mieście Gdańsku

Wraz z doprowadzeniem do Gdańska kolei (pierwszy przystanek od 1867 r. nazywał się Danzig Hohe Tor - Gdańsk Brama Wyżynna, ale wbrew nazwie znajdował się mniej więcej na wysokości dzisiejszego dworca), otwarciem pociągów podmiejskich do Sopotu, Nowego Portu i Pszczółek (w 1891 r.) oraz oddaniem do użytku dworca głównego w 1900 roku rozpoczął się boom kolejowy.

Do końca II Wojny Światowej obywatele Wolnego Miasta mogli dojechać do takich stacji jak Gdańsk-Oliwiec (mniej więcej na wysokości dzisiejszego przystanku Stocznia), Gdańsk-Nowa Szkocja, czyli okolice dzisiejszego budynku dyrekcji Pomorskiego NFZ, Gdańsk-Uniemin, czyli dzisiaj nieczynna Gdańsk-Kolonia, Gdańsk-Brzeźno i Gdańsk-Warzywód (scalone w Gdańsk-Nowy Port przy rozbudowie nabrzyży portowych). Na trasie do Gdyni ówczesna SKM zatrzymywała się na stacjach Gdańsk-Wrzeszcz (linia kokoszkowska do Starej Piły), Gdańsk-Lotnisko (czyli dzisiejszy przystanek Gdańsk-Zaspa), Gdańsk-Oliwa i Sopot-Jazdowo (czyli Wyścigi, ale przystanek był bliżej hipodromu). Potem było Orłowo i Gdynia Główna (na wysokości obecnego przystanku Wzgórze św. Maksymiliana istnieje do dziś rozjazd do Kościerzyny). W kierunku na Tczew były przystanki Gdańsk-Pietraszek (przed wojną Petershagen, a tuż przed likwidacją na początku lat '60 XX wieku Gdańsk-Biskupia Górka) na wysokości wiaduktu przy Pomorskim Urzędzie Wojewódzkim, funkcjonujący do dziś przystanek Gdańsk-Orunia, Gdańsk-Lipcz i Gdańsk-Św. Wojciech. W Pruszczu Gdańskim odchodziła odnoga kolejowa do Kartuz, przez Straszyn (budynek dworcowy to dziś mieszkania komunalne) i Bielkówko. Do Tczewa pociąg podmiejski zatrzymywał się jeszcze w Ciepłówku, Kleszczewku, Skowarczu, Pszczółkach (rozjazd na Skarszewy), Miłobądzu (rozjazd na Chojnice) i Zajączkowie Tczewskim (odnoga na Starogard Gdański). 
Rozbudowana sieć połączeń podmiejskich to nie wszystko. Tereny wokół Gdańska oplecine były jeszcze gęstą siecią szyn wąskotorowych.

Andrzej Mróz